တြင္းနက္အမ်ဳိးအစားမ်ားနဲ႔ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံမ်ားအေၾကာင္း

0
341
တြင္းနက္အမ်ဳိးအစားမ်ာ
တြင္းနက္အမ်ဳိးအစားမ်ား

ဒီရက္ပုိင္း black hole (တြင္းနက္) တခုရဲ႕ပထမဆုံးပုံကုိ တကမာၻလုံးျမင္ေတြ႕ခဲ႔ရေတာ႔ black hole နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး စိတ္ဝင္စားမႈေတြျမင္႔တက္ေနပါတယ္။ black hole ေတြျဖစ္ေပၚလာပုံကုိေတာ႔ တခ်ဳိ႕ေသာ သိပၸံနဲ႕ပတ္သက္တဲ႔ဘေလာ႔ဂ္ေတြ မီဒီယာေတြမွာ အမ်ားအျပားေဖာ္ျပခဲ႔ၾကၿပီမုိ႔ ဖတ္ၿပီးၾကၿပီထင္ပါတယ္။ ဒီေန႔ေတာ႔ကြ်န္ေတာ္က black hole ရဲ႕ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံအၾကမ္းဖ်ဥ္းရယ္ ၊ black hole အမ်ဳိးအစားေတြအေၾကာင္းရယ္ ကုိတင္ျပေပးသြားပါမယ္။

Black hole ဆုိတာကေတာ႔ အာကာသဟင္းလင္းျပင္ထဲကေနရာတခုသာျဖစ္ၿပီး အဲ႔ဒိေနရာမွာ ျဒပ္ဆြဲအားဟာႀကီးမားလြန္းလုိ႔ အလြန္လွ်င္ျမန္ပါတယ္ဆုိတဲ႔အလင္းေတာင္ အထဲကုိေရာက္သြားၿပီးရင္အျပင္ကုိျပန္မထြက္ႏုိင္ေလာက္ေအာင္ပါပဲ။ ဒီ black hole ေတြရဲ႕တည္ရွိမႈကုိ ပထမဆုံးအၾကံျပဳေဆြးေႏြးခဲ႔သူကေတာ႔ ဂ်ာမန္အာကာသသိပၸံပညာရွင္ Schwarzschild ဆုိသူျဖစ္ပါတယ္။ သူတင္ျပခဲ႔တာက ျဒပ္ထုတခုကုိ အဆမတန္ေသးငယ္သိပ္သည္းသြားတဲ႔အထိ ဖိႏွိပ္လုိက္ႏုိင္မယ္ဆုိရင္ အဲ႔ဒိေနရာမွာ ဘယ္အရာမွလြတ္ေျမာက္႐ုန္းမထြက္ႏုိင္တဲ႔ စက္လုံးပုံနယ္ေျမတခုျဖစ္ေပၚလာလိမ္႔မယ္ဆုိပါတယ္။ အဲ႔ဒိနယ္ေျမရဲ႕အနားသတ္နယ္နမိတ္ကုိ event horizon လုိ႔ေခၚပါတယ္။ event horizon ရဲ႕အတြင္းဘက္ျခမ္းမွာျဖစ္ေပၚေနတဲ႔ အျဖစ္အပ်က္ေတြကုိ ေလ႔လာေထာက္လွမ္းဖုိ႔ဆုိတာ ေလာေလာဆယ္ေတာ႔ မျဖစ္ႏုိင္ေသးပါဘူး။ ျမန္မာျပည္ကသိပၸံစာေရးဆရာႀကီးေတြကေတာ႔ event horizon ကုိ ျဖစ္ရပ္လုိက္ကာ ဆုိၿပီးလွလွပပဘာသာျပန္ထားပါတယ္။ အတြင္းကျဖစ္ရပ္ေတြကုိမျမင္ႏုိင္ေအာင္ လုိက္ကာသဖြယ္ကာထားတဲ႔ေနရာမုိ႔လုိ႔ ျဖစ္ရပ္လုိက္ကာ လုိ႔ဘာသာျပန္ထားတာျဖစ္ပါတယ္။

တြင္းနက္တခုကုိ ပထမဆုံးေထာက္လွမ္းႏုိင္ခဲ႔ေသာပုံ

ေလာေလာဆယ္ကြ်န္ေတာ္တုိ႔သိထားတဲ႔ black hole တခုရဲ႕တည္္ေဆာက္ပုံမွာ event horizon နဲ႔ singularity ဆုိၿပီးအစိတ္အပုိင္း ၂ ခုပဲရွိေနပါတယ္။ Singularity လုိ႔ေခၚတဲ႔အမွတ္ထူးကုိေတာ႔ event horizon နဲ႕ဖုံးကြယ္ထားပါတယ္။ အမွန္ေတာ႔ singularity ဆုိတာကလဲ သိပၸံပညာရွင္ေတြရဲ႕ မွန္းဆခ်က္အျဖစ္သာရွိေနတုန္းျဖစ္ပါတယ္။ အဲ႔ဒိေနရာဟာ black hole တခုလုံးရဲ႕ဗဟုိခ်က္မျဖစ္ၿပီး ျဒပ္ဆြဲအားေၾကာင္႔ ျဒပ္ေတြစုျပဳံၿပိဳဆင္းေနတဲ႔ေနရာတခုျဖစ္တယ္လုိ႔ယူဆထားၾကပါတယ္။ black hole တခုရဲ႕ singularity မွာသက္ေရာက္ေနတဲ႔ ျဒပ္ဆြဲအားဟာ အနႏၲလုိ႔ဆုိရေလာက္တဲ႔အထိ ႀကီးမားတယ္လုိ႔ဆုိပါတယ္။ ဒါ႔အျပင္ရွိရွိသမွ်ရွာေဖြေတြ႕ထားၿပီးျဖစ္တဲ႔ ႐ူပေဗဒနိယာမေတြကလဲ အဲ႔ဒိေနရာမွာ လုံးဝအလုပ္မလုပ္ၾကဘဲ ၿပိဳကြဲသြားၾကတယ္လုိ႔ဆုိပါတယ္။ ဒါဟာ black hole ရဲ႕ႏွလုံးသားလုိ႔ဆုိရမယ္႔ singularity နဲ႔ပတ္သက္တဲ႔ ပေဟဠိေတြပဲျဖစ္ပါတယ္။ event horizon အေၾကာင္းေျပာရရင္ သူ႕ရဲ႕အတြင္းပုိင္းမွာရွိတဲ႔ လြတ္ေျမာက္အလွ်င္ (escape velocity) ဟာအလင္းထက္ေတာင္မ်ားေနတဲ႔အတြက္ အထဲကုိေရာက္သြားတဲ႔အရာဝတၳဳဟာ ထာဝရပိတ္ေလွာင္ခံထားရေတာ႔မွာျဖစ္ပါတယ္။ event horizon ရဲ႕အျပင္ဘက္မွာဆုိရင္ေတာ႔ လြတ္ေျမာက္အလွ်င္က အလင္းရဲ႕အလွ်င္ထက္နည္းလုိ႔ အရာဝတၳဳ (သုိ႔) signal တခုဟာလြတ္ေျမာက္ခြင္႔ရွိေနပါေသးတယ္။ ဒီေတာ႔ အလင္းရဲ႕အလွ်င္ရဲ႕အေျချပဳၿပီး black hole တခုရဲ႕ event horizon ဘယ္ေနရာမွာရွိတယ္ဆုိတာကုိ တြက္ယူလုိ႔ရပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ ဒါကလဲျခြင္းခ်က္ရွိပါေသးတယ္။ လွည္႔ပတ္မေနဘဲ တည္ၿငိမ္ေနတဲ႔ black hole ေတြအတြက္သာ တိတိက်က်တြက္ယူႏုိင္တယ္လုိ႔သိရပါတယ္။ အဲ႔ဒါကုိ Schwarzschild radius လုိ႔ေခၚပါတယ္။ ဒါဟာ singularity နဲ႔ event horizon ၾကားကအကြာအေဝး (အခ်င္းဝက္) ျဖစ္ပါတယ္။ ဘယ္လုိအရာဝတၳဳမ်ဳိးကုိမဆုိ Schwarzschild radius ထက္ငယ္သြားေအာင္ အရြယ္အစားကုိဖိႏွိပ္သိပ္သည္းလုိ႔ရမယ္ဆုိရင္ အဲ႔ဒိအရာဝတၳဳဟာ black hole ျဖစ္လာႏုိ္င္မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာ – ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ေနရဲ႕အရြယ္အစားကိုသာ ၂.၅ ကီလုိမီတာအခ်င္းဝက္ထက္ငယ္ေအာင္ ဖိႏွိပ္လုိက္ႏုိင္မယ္ဆုိရင္ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ေနဟာလဲ black hole တခုျဖစ္လာႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႔ခုဆုိရင္ တခ်ဳိ႕သိပၸံပညာရွင္ေတြဟာ artificial mini black hole (လူလုပ္ေဘဘီတြင္းနက္ေလးေတြ) ကုိဖန္တီးၾကည္႕ဖုိ႔ေတာင္ႀကိဳးစားေနၾကတယ္လုိ႔သိရပါတယ္။

တြင္းနက္ရဲ႕အ႐ုိးရွင္းဆုံးဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံ

အျခား black hole ေတြမွာအဓိကက်တဲ႔အခ်က္သုံးခ်က္လဲရွိေနပါတယ္။ အဲ႔ဒါေတြကေတာ႔ သူ႕ရဲ႕ ျဒပ္ထု ၊ လွည္႔ပတ္မႈနဲ႔ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ေဆာင္မႈ တုိ႔ျဖစ္ပါတယ္။ ျဒပ္ထုအရဆုိရင္ black hole ေတြကုိေလးမ်ဳိးခြဲျခားႏုိင္ပါတယ္။
၁) Primordial black hole လုိ႔ေခၚပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕ျဒပ္ထုဟာ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ကမာၻအရြယ္အစားေလာက္ပဲရွိပါတယ္။ ဒီအမ်ဳိးအစား black hole ေတြဟာ စၾကဝဠာအစ big bang ျဖစ္ေပၚစအခ်ိန္ အလြန္သိပ္သည္းဆျမင္႔မားေနတဲ႔အခ်ိန္မွာ အာကာသတေနရာအတြင္း ျဒပ္ထုၿပိဳဆင္းမႈေတြကေနျဖစ္ေပၚလာတာျဖစ္ပါတယ္။
၂) Steller Mass black hole ေတြကေတာ႔ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ေနရဲ႕ျဒပ္ထုေလးဆကေနဆယ္႔ငါးဆအတြင္းရွိတဲ႔ၾကယ္ေတြသက္တမ္းကုန္ဆုံးတဲ႔အခါ သူတုိ႕ရဲ႕ျဒပ္ဆြဲအားဗဟုိကုိ ျဒပ္ထုေတြၿပိဳဆင္းမႈေၾကာင္႔ျဖစ္လာၾကတာပါ။
၃) Intermediate Mass black hole ေတြကေတာ႔ ေနရဲ႕ျဒပ္ထုထက္အဆတေထာင္ နီးပါးရွိတဲ႔ၾကယ္ေတြေသဆုံးခ်ိန္မွာျဖစ္ေပၚလာတတ္ပါတယ္။ သူတုိ႔ေတြကုိၾကယ္ထူထပ္တဲ႔ေနရာမွာေတြ႔ရတတ္ၿပီး ၾကယ္ေသေတြလာေရာက္ေပါင္းစည္းၾကရင္းနဲ႔ supermassive black hole ေတြျဖစ္လာႏုိင္ပါေသးတယ္။
၄) Supermassive black hole ေတြကေတာ႔ ေနရဲ႕ျဒပ္ထုထက္ အဆေပါင္း မီလီယံ ဘီလီယံခ်ီေအာင္ႀကီးမားလွကာ သူတုိ႔ကုိ ဂလက္ဇီေတြရဲ႕အလယ္ဗဟုိမွာေတြ႕ျမင္ႏုိင္ပါတယ္။
ဒါ႔အျပင္ black hole ေတြကုိသူတုိ႔ရဲ႕လွည္႔ပတ္မႈနဲ႔လွ်ပ္စစ္ဓါတ္ေဆာင္မႈေတြအရလဲ သုံးမ်ဳိးခြဲျခားႏုိင္ပါေသးတယ္။
၁) Schwarzschild black hole ကုိေတာ႔ေနာက္တမ်ဳိး Static black hole လုိ႔လဲေခၚပါတယ္။ ဒီအမ်ဳိးအစားကေတာ႔ ဝင္႐ုိးေပၚမွာလွည္႕ပတ္ေနျခင္းမရွိသလုိ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္လဲမေဆာင္တဲ႔ black hole မ်ဳိးျဖစ္ပါတယ္။
၂) Kerr black hole ကေတာ႔ ဝင္႐ုိးေပၚမွာလွည္႔ပတ္ေနေပမယ္႔ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္မေဆာင္တဲ႔ အမ်ဳိးအစားျဖစ္ပါတယ္။
၃) Charged black hole ေတြမွာေတာ႔ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္တမ်ဳိးမ်ဳိးေဆာင္ေနေပမယ္႔ လွည္႔ပတ္မႈမရွိတဲ႔ Reissner-Nordstorm black hole နဲ႔ လွ်ပ္စစ္ဓါတ္တမ်ဳိးမ်ဳိးလဲေဆာင္ လွည္႔ပတ္မႈလဲရွိတဲ႔ Kerr-Nweman black hole ဆုိၿပီးႏွစ္မ်ဳိးထပ္ခြဲႏုိင္ပါတယ္။

Black hole ေတြဟာဘာကုိမွလြတ္ေျမာက္ခြင္႔မေပးဘူးလုိ႔ ယူဆထားၾကတဲ႔အတြက္ သူတုိ႔ဟာတခါျဖစ္လာခဲ႔ၿပီးရင္ ဘယ္ေတာ႔မွေသဆုံးမသြားေတာ႔ဘဲ ထာဝရတည္ရွိေနၾကမယ္႔အရာေတြလို႔သတ္မွတ္ထားၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ကြမ္တမ္နည္းပညာထြန္းကားလာျခင္းနဲ႔အတူ black hole ေတြဟာျဖည္းျဖည္းခ်င္းအေငြ႕ပ်ံေနၾကတယ္ဆုိတဲ႔ Hawking Radiation ဆုိတဲ႔အယူအဆေတြထြက္ေပၚလာပါတယ္။ ဒါေၾကာင္႔ black hole ေတြဟာလဲမရဏသေဘာကိုမလြန္ဆန္ႏုိင္တဲ႔အရာေတြျဖစ္ၿပီး တခ်ိန္ခ်ိန္မွာေသဆုံးၾကရမွာပါ။ ျဒပ္ထုေသးငယ္တဲ႔ black hole ေတြက ျဒပ္ထုႀကီးမားတဲ႔ black hole ေတြထက္ပုိၿပီးျမန္ျမန္အေငြ႕ပ်ံသြားၾကမွာျဖစ္ပါတယ္။ ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ေနရဲ႕ျဒပ္ထုေလာက္ရွိတဲ႔ black hole တခုအေငြ႔ပ်ံေသဆုံးဖုိ႕ဆုိရင္ေတာင္ ႏွစ္ေပါင္း (တစ္ေနာက္ကသုညေျခာက္ဆယ္႔ရွစ္လုံး) ၾကာမွာျဖစ္ၿပီး စၾကဝဠာတခုလုံးရဲ႕သက္တမ္းေတာင္ အဲ႔ေလာက္မရွိေသးပါဘူး။ black hole ေတြရဲ႕တည္ရွိမႈကုိေတာ႔ သူတုိ႔ရဲ႕အနီးအနားက X-ray ေရာင္ျခည္ထုတ္လႊတ္မႈေတြနဲ႔ သူတုိ႔ရဲ႕ပတ္လမ္းအနီးတဝုိက္မွာရွိတဲ႔ ၾကယ္ေတြ အျခားအာကာသဝတၳဳေတြရဲ႕ မူမမွန္တဲ႔ေရြ႕လ်ားမႈေတြအရသိရွိႏုိင္ပါတယ္။ အရြယ္အစားကုိလဲ သူတုိ႔ျဒပ္ဆြဲအားနယ္နမိတ္ ဘယ္ေလာက္အထိသက္ေရာက္ေနသလဲဆုိတာေပၚမူတည္ၿပီး သိရွိႏုိင္ပါတယ္။

သက္ဦးေအာင္@MyanmarNote